Чамомади васеъ дар факултет бахшида ба 22 -май рузи “Гуногунии биолоӣ”

53


Гуногунии биологӣ (гуногунии биологӣ) гуногунии тамоми мавҷудоти тамоми рӯи замин – аз ген то экосистема мебошад. Он ба гуногунии намудҳо асос ёфтааст. Ба он миллионҳо намудҳои ҳайвонот, наботот, микроорганизмҳо, ки дар сайёраамон зиндагӣ мекунанд, дохил мешаванд. Аммо, гуногунии биологӣ инчунин маҷмӯи экосистемаҳои табииро, ки ин намудҳоро ташкил медиҳанд, фаро мегирад. Ҳамин тариқ, гуногунии биологӣ бояд ҳамчун гуногунии организмҳо ва таркиби табиии онҳо фаҳмида шавад. Дар заминаи гуногунии биологӣ як сохтори сохторӣ ва функсионалии биосфера ва экосистемаҳои он таъсис дода шудааст, ки устуворӣ ва муқовимати онҳоро ба таъсироти беруна муайян мекунад.
Се намуди асосии гуногунии биологӣ вуҷуд дорад:
генетикӣ, ки гуногунии дохилии хусусиро инъикос мекунад ва аз сабаби тағйирпазирии одамон;
намудҳое, ки гуногунии организмҳои зиндаро (растаниҳо, ҳайвонот, занбӯруғҳо ва микроорганизмҳо) инъикос мекунанд;
гуногунии экосистема, ки фарқи байни намудҳои экосистема, муҳити зист ва равандҳои экологиро дар бар мегирад. Гуногунии системаҳои экосистемаҳо на танҳо дар таркиби сохторӣ ва функсионалӣ, балки аз ҷиҳати миқёс – аз биоценоз то биосфера ба қайд гирифта шудааст.
Ҳама намудҳои гуногуншаклии биологӣ бо ҳам алоқаманданд: гуногунии генетикӣ гуногунрангии намудҳоро таъмин менамояд; гуногунии экосистемаҳо ва ландшафтҳо барои ташаккули намудҳои нав шароит фароҳам меоранд; афзоиши гуногунии намудҳо имкониятҳои генетикии организмҳои зинда дар биосфераро зиёд мекунад. Ҳар як намуд ба гуногунрангӣ мусоидат мекунад ва аз ин лиҳоз, намудҳои бефоида ва зарарнок вуҷуд надоранд.
Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба гуногунии биологӣ (1992), ки 190 кишвар ба он ҳамроҳ шудаанд, ба ҳифз ва нигоҳдории намудҳои гуногуни ҳайвонот ва наботот ва зисти онҳо равона шудааст. Конвенсия давлатҳоро ӯҳдадор менамояд, ки гуногунии биологиро нигоҳ доранд, рушди устувори онро таъмин намуда, мубодилаи одилона ва баробари фоидаҳоро аз истифодаи захираҳои генетикӣ ба вуҷуд орад. Протоколи Картагенаи он, ки соли 2003 барои таъмини истифодаи бехатари организмҳои аз ҷиҳати генетикӣ тағйирёфта эътибор пайдо кардааст, ҳоло 143 кишвар имзо кардаанд.
Аз ҷониби Конвенсия дар бораи тиҷорати байналмилалии намудҳои аз байн рафтаистода ва намудҳои зери хатар монда, соли 1973, ки соли 1973 аз ҷониби ЮНЕП қабул шудааст, ҳифзшавандаҳо ҳифз карда мешаванд. 172 Давлатҳои иштирокчии Конвенсия бо мақсади нав кардани рӯйхати намудҳои растанӣ ва ҳайвонот ё маҳсулоти растанӣ ва ҳайвонот, ба монанди фил устухонҳое, ки ҳифзшаванда бо роҳи пешниҳоди квотаҳо барои манбаъ ё манъкунии пурраи он маҷлисҳои даврӣ баргузор мекунанд. Конвенсияи Бонн дар бораи соли 1979 дар бораи нигоҳ доштани намудҳои ҳайвоноти ваҳшӣ ва як қатор созишномаҳои марбута ба ҳифзи ҳайвоноти ваҳшӣ, ки тавассути замин, об ва ҳаво муҳоҷират мекунанд ва зисти онҳо равона шудааст. 104 давлат иштирокчиёни ин Конвенсия мебошанд.
Барномаи ЮНЕСКО «Одам ва биосфера» ба таҳияи заминаи илмҳои табиӣ ва иҷтимоӣ асос барои истифодаи пойдор ва нигоҳдории гуногунрангии биологӣ ва инчунин баланд бардоштани муносибати одамон ба муҳити атрофро дар саросари ҷаҳон пеш мебарад. Барнома омӯзиши байнисоҳавиро ҳавасманд намуда, мавҷудияти марҳилаи намоишӣ ва ташкили таълимро бо истифодаи захираҳои биосферӣ ҳамчун лабораторияи зинда барои омӯзиши рушди устувор пешниҳод мекунад.
Бо вуҷуди ин, гуногунии биологии сайёра дар натиҷаи ҳушдордиҳии васеъ ва сӯзондан дар миқёси ҳаяҷоновар бебозгашт гум мешавад; миқёси ваҳшии растаниҳои дарав; истифодаи ғайри интихобии пеститсидҳо ва дигар пестисидҳои доимӣ; заҳбур ва дубора пур кардани ботлоқҳо; несту нобуд кардани харсангҳои марҷон ва манграҳо; истифодаи усулҳои моҳидории моҳидорӣ; тағйирёбии иқлим; ифлосшавии об; табдил додани мавзеъҳои зебои табиӣ ба заминҳои кишоварзӣ ва шаҳрҳо.